.webp)
Khi các yêu cầu về an toàn, an ninh và minh bạch thương mại ngày càng được siết chặt, năng lực tuân thủ đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả vận hành của ngành vận tải hàng không. Dù vậy, phía sau hệ thống quy định ngày càng hoàn thiện vẫn tồn tại nhiều "điểm mù" đã được nhận diện từ lâu nhưng chưa được xử lý triệt để.
Từ khai báo sai mã HS, hàng nguy hiểm không được công bố đầy đủ cho đến gian lận danh tính trong chuỗi cung ứng, những rủi ro này đang đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với các hãng hàng không, doanh nghiệp giao nhận và cơ quan quản lý trên toàn cầu.
Dựa trên góc nhìn thực tiễn của giới chuyên gia với hơn hai thập kỷ cọ xát tại các tập đoàn hàng đầu như Singapore Airlines, DHL Global Forwarding, DB Schenker và Turkish Airlines Cargo, những khoảng trống này không chỉ là rủi ro trên lý thuyết mà là thực tế vận hành diễn ra hàng ngày.
Dưới đây là 5 "điểm mù" tuân thủ mà ngành vận tải hàng không cần đặc biệt lưu tâm.
1. Khai Báo Sai Mã HS: Không Chỉ Là Vấn Đề Hải Quan
Việc phân loại sai mã HS (Harmonized System) thường được xem là hành vi vi phạm quy định hải quan nhằm giảm nghĩa vụ thuế hoặc né tránh các yêu cầu quản lý chuyên ngành.
Tuy nhiên, tác động của vấn đề này còn vượt xa phạm vi hải quan.
Trong nhiều trường hợp, việc khai báo sai mã HS đồng nghĩa với việc che giấu bản chất thực sự của hàng hóa. Một lô pin lithium có thể được khai báo thành linh kiện điện tử thông thường, trong khi các hợp chất hóa học tiềm ẩn rủi ro lại được mô tả dưới dạng thiết bị công nghiệp.
Khi đó, vi phạm về khai báo hải quan cũng đồng thời kéo theo những nguy cơ nghiêm trọng đối với an toàn hàng không.
Dữ liệu từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) cho thấy khai báo sai mã HS vẫn nằm trong nhóm vi phạm phổ biến nhất tại các cửa khẩu nhập cảnh. Đối với vận tải hàng không, nơi thời gian kiểm tra an ninh trước chuyến bay rất hạn chế, việc hàng nguy hiểm không được khai báo chính xác có thể dẫn tới những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Ngành hàng không đã đầu tư mạnh vào công nghệ soi chiếu và kiểm tra an ninh, nhưng việc nâng cao độ chính xác của dữ liệu khai báo ngay từ đầu chuỗi cung ứng vẫn chưa nhận được sự quan tâm tương xứng.
2. Chuỗi Cung Ứng Lạnh Dược Phẩm Và Khoảng Trống Trong Giai Đoạn Trung Chuyển
Trong nhiều năm qua, ngành vận tải hàng không đã đầu tư đáng kể vào hệ thống logistics lạnh phục vụ dược phẩm và vaccine.
Các kho lạnh chuyên dụng, quy trình đạt chuẩn GDP cùng hệ thống giám sát nhiệt độ theo thời gian thực hiện đã trở thành tiêu chuẩn tại nhiều trung tâm trung chuyển lớn trên thế giới.
Tuy nhiên, vẫn còn một mắt xích dễ phát sinh rủi ro nhưng thường bị bỏ qua: thời gian lưu chuyển trên mặt đất giữa các công đoạn xử lý hàng hóa.
Đây là khoảng thời gian từ khi lô hàng được dỡ khỏi máy bay cho đến khi được đưa vào khu vực bảo quản đạt chuẩn nhiệt độ.
Các nghiên cứu thực địa tại nhiều sân bay trung chuyển quốc tế cho thấy thời gian chờ trung bình ở giai đoạn này thường vượt quá 45 phút.
Đối với các loại thuốc sinh học, vaccine hoặc sản phẩm nhạy cảm với nhiệt độ, khoảng thời gian này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm. Đây là một khoảng trống kiểm soát mà nhiều quy trình tuân thủ hiện nay vẫn chưa giải quyết triệt để.
3. Hàng Nguy Hiểm Khai Báo Sai: Điểm Yếu Của Cơ Chế Tự Khai Báo
Quy định Hàng hóa Nguy hiểm (Dangerous Goods Regulations – DGR) của IATA được xem là một trong những bộ tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt nhất của ngành hàng không.
Tuy nhiên, nền tảng của hệ thống này vẫn dựa chủ yếu vào tính chính xác và trung thực của người gửi hàng.
Thực tế cho thấy đây là một giả định không phải lúc nào cũng đúng.
Hàng nguy hiểm không được khai báo hoặc khai báo không đầy đủ tiếp tục là nguyên nhân dẫn đến nhiều sự cố an toàn trong ngành vận tải hàng không. Khoảng cách giữa những gì được ghi trên chứng từ và những gì thực sự được vận chuyển vẫn là một vấn đề tồn tại mang tính hệ thống.
Trong bối cảnh đó, việc tăng cường kiểm tra trước khi tiếp nhận hàng hóa, nâng cao nhận thức của người gửi hàng và hoàn thiện cơ chế trách nhiệm đối với các bên liên quan đã trở thành yêu cầu cấp thiết của toàn ngành.
4. Gian Lận Danh Tính Trong Chuỗi Cung Ứng
Các chương trình như Known Shipper hay Regulated Agent được xây dựng nhằm xác thực nguồn gốc hàng hóa và đảm bảo tính an toàn của chuỗi cung ứng hàng không.
Các cơ chế này phát huy hiệu quả khi thông tin về doanh nghiệp gửi hàng được khai báo trung thực và chính xác.
Tuy nhiên, gian lận danh tính đang trở thành một rủi ro ngày càng đáng lo ngại.
Một số đối tượng lợi dụng tư cách của doanh nghiệp đã được xác thực để đưa hàng hóa vào chuỗi cung ứng mà không trải qua đầy đủ các bước kiểm tra cần thiết.
Điều đáng nói là hình thức gian lận này không nhằm phá vỡ các hàng rào kỹ thuật, mà khai thác chính sự tin cậy được xây dựng trong hệ thống.
Hiện nay, phần lớn hoạt động kiểm soát vẫn dựa trên xác minh hồ sơ và chứng từ. Trong khi đó, khả năng phân tích và nhận diện các dấu hiệu bất thường trong hành vi khai báo, tuyến vận chuyển và đặc điểm hàng hóa vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi.
5. Phúc Lợi Động Vật Sống: Rủi Ro Pháp Lý Đang Hiện Hữu
Mỗi năm, ngành vận tải hàng không vận chuyển hàng triệu động vật sống, từ thú cưng, vật nuôi, động vật phục vụ nghiên cứu cho đến các loài được bảo vệ theo Công ước CITES.
Dù các quy định vận chuyển khá chi tiết, việc giám sát điều kiện vận chuyển trong suốt hành trình vẫn tồn tại nhiều khoảng trống.
Biến động nhiệt độ, sự cố thông gió hoặc sai sót trong quá trình bốc dỡ không chỉ đe dọa đến sức khỏe và tính mạng động vật mà còn kéo theo những rủi ro đáng kể về pháp lý và uy tín đối với hãng khai thác.
Trong bối cảnh Mỹ, Liên minh Châu Âu và nhiều thị trường lớn đang siết chặt yêu cầu về phúc lợi động vật, các hãng hàng không sẽ ngày càng chịu áp lực phải chứng minh khả năng giám sát liên tục trong suốt quá trình vận chuyển.
Tuân Thủ Không Thể Chỉ Dừng Lại Ở Việc Quản Lý Rủi Ro
Điểm chung của năm "điểm mù" nêu trên là chúng đều đã được nhận diện rõ ràng, có thể đo lường và đánh giá được mức độ ảnh hưởng. Tuy nhiên, nhiều vấn đề vẫn tồn tại trong thời gian dài do các động lực kinh doanh hiện nay chưa thực sự khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nguồn lực để xử lý tận gốc.
Tuy nhiên, bối cảnh đang dần thay đổi.
Các quy định quản lý ngày càng chặt chẽ hơn. Yêu cầu về minh bạch và trách nhiệm giải trình trong chuỗi cung ứng cũng liên tục được nâng cao. Đồng thời, công nghệ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng quản lý rủi ro hiện đại đã sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp phát hiện và xử lý các lỗ hổng từ sớm.
Vấn đề đặt ra lúc này không còn là liệu ngành vận tải hàng không có thể giải quyết những điểm mù này hay không, mà là ngành sẽ chủ động hành động trước khi xảy ra sự cố, hay tiếp tục chờ đợi cho đến khi một cuộc khủng hoảng hoàn toàn có thể phòng tránh được trở thành hiện thực.