Cổ phiếu ngành hàng hải khu vực châu Á ghi nhận mức tăng trong phiên giao dịch đầu tuần, khi thị trường kỳ vọng một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran có thể giúp khôi phục hoạt động lưu thông qua Eo biển Hormuz sau 107 ngày gián đoạn. Dù vậy, các chuyên gia nhận định quá trình bình thường hóa hoạt động vận tải sẽ diễn ra theo từng giai đoạn và phụ thuộc vào nhiều yếu tố an ninh, kỹ thuật cũng như pháp lý.
Thỏa Thuận Sơ Bộ Và Thông Điệp Từ IMO
Các nguồn tin gần đây cho biết Washington và Tehran đã đạt được đồng thuận ban đầu về việc mở lại tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz và tạm dừng các khoản phí quá cảnh. Tuy nhiên, ngay cả khi thỏa thuận chính thức được ký kết trong những ngày tới, ngành vận tải biển vẫn phải đối mặt với nhiều vấn đề cần giải quyết như rà phá thủy lôi, tổ chức điều tiết giao thông hàng hải, đánh giá lại điều kiện bảo hiểm chiến tranh cũng như kiểm chứng tính ổn định của lệnh ngừng bắn.
Trước thông tin tích cực này, ông Arsenio Dominguez, Tổng thư ký International Maritime Organization (IMO), đã bày tỏ sự hoan nghênh.
Ông cho biết: "Điều này báo hiệu một sự trở lại mang tính bước ngoặt đối với hòa bình, đối thoại, chủ nghĩa đa phương và ngoại giao, đồng thời là bước tiến quan trọng hướng tới việc khôi phục an toàn trên hành lang hàng hải chiến lược này cho tàu thuyền và thuyền viên, cũng như bảo vệ nguyên tắc tự do hàng hải."
Góc Nhìn Thận Trọng Từ Giới Chuyên Môn
Dù ghi nhận những tín hiệu khả quan, ông Lars Jensen, Giám đốc điều hành Vespucci Maritime, cho rằng thị trường vẫn cần duy trì sự thận trọng.
Ông nhận định: "Đây chưa phải là một thỏa thuận cuối cùng."
Theo ông, các bên có thể cần thêm khoảng 60 ngày để hoàn thiện các điều khoản và cơ chế triển khai cụ thể.
Hiện nay, lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz vẫn ở mức rất thấp. Ước tính có hơn 500 tàu đang chờ hướng dẫn hoặc đánh giá lại kế hoạch hành trình. Các chủ tàu vẫn cần thêm những chỉ dẫn rõ ràng về an ninh hàng hải trước khi đưa tàu quay trở lại khu vực. Tính đến thời điểm hiện tại, mới chỉ ghi nhận tàu chở LNG Disha thực hiện hành trình quá cảnh.
Đại diện BIMCO, ông Jakob Larsen, cũng chia sẻ quan điểm tương tự: "Các tuyên bố từ Mỹ và Iran hiện chưa cung cấp đầy đủ thông tin về thời gian triển khai cũng như các hành lang hàng hải an toàn."
Ông nhấn mạnh thêm: "Do thiếu các thông tin chi tiết cần thiết và xét tới những kinh nghiệm trước đây, chúng tôi cho rằng môi trường an ninh hàng hải tại khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều biến động. Việc đưa tàu vào hoạt động tại thời điểm này vẫn đi kèm rủi ro đáng kể."
Quá Trình Khôi Phục Sẽ Cần Thêm Thời Gian
Ông Dimitris Ampatzidis, Giám đốc Tuân thủ và Rủi ro Hàng hải của Kpler, cho rằng việc mở cửa trở lại eo biển không đồng nghĩa với việc hoạt động vận tải sẽ ngay lập tức trở về trạng thái bình thường.
Ông nhận định: "Ngay cả khi eo biển được mở lại, các tàu bị trì hoãn hoặc đang neo chờ vẫn cần thời gian để hoàn thành hành trình, dỡ hàng và quay vòng khai thác. Quá trình này có thể kéo dài từ hai đến ba tháng."
Về phía hiệp hội ngành tàu dầu, INTERTANKO đánh giá đây là một diễn biến tích cực đối với các thuyền viên đang làm việc trong khu vực.
Ông Tim Wilkins cho rằng các chính phủ cần đảm bảo Eo biển Hormuz không còn nguy cơ từ thủy lôi và các tàu được lưu thông theo đúng hệ thống phân luồng giao thông hàng hải quốc tế.
Trong khi đó, ông Phillip Belcher khuyến nghị các chủ tàu tiếp tục áp dụng cách tiếp cận thận trọng và thực hiện đánh giá rủi ro riêng cho từng chuyến đi cho đến khi thỏa thuận được chính thức ký kết và triển khai.
Tác Động Đến Thị Trường Vận Tải Biển
Theo phân tích của Splash247, việc khôi phục lưu thông qua Hormuz sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho các phân khúc:
● Tàu chở LNG
● Tàu chở LPG/VLGC
● Đội tàu feeder khu vực Vùng Vịnh
● Tàu chở dầu thành phẩm (product tankers)
Đây là những phân khúc đã chịu áp lực đáng kể từ chi phí khai thác gia tăng và thời gian hành trình kéo dài trong thời gian qua.
Ngược lại, phân khúc tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) hoạt động trên thị trường giao ngay có thể đối mặt với áp lực giảm doanh thu khi phụ phí rủi ro chiến tranh dần được điều chỉnh xuống.
Phát biểu về ý nghĩa của việc khôi phục tự do hàng hải, ông Thomas Kazakos, Tổng thư ký International Chamber of Shipping, cho biết: "Trong suốt thời gian xung đột, nguyên tắc tự do hàng hải đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng và nhiều thuyền viên đã phải trả giá bằng thương tích hoặc tính mạng. Điều mà ngành vận tải biển kỳ vọng lúc này là các tàu có thể đi qua Eo biển Hormuz một cách an toàn, không bị cản trở và không phải chịu các khoản phí hoặc thủ tục phát sinh."
Ưu Tiên Đảm Bảo An Toàn Cho Thuyền Viên
Bên cạnh các yếu tố thương mại, an toàn của thuyền viên tiếp tục là mối quan tâm hàng đầu của ngành vận tải biển.
Tuần qua, cộng đồng hàng hải đã bày tỏ sự tiếc thương trước sự ra đi của thuyền viên người Ấn Độ Nishanth Uirthanathan (35 tuổi) do vấn đề sức khỏe trên tàu Celestial khi tàu đang neo tại cảng Duqm (Oman). Trước đó không lâu, ba thuyền viên Ấn Độ trên tàu Settebello cũng thiệt mạng trong một sự cố ngoài khơi Oman.
Để đảm bảo an toàn cho người lao động hàng hải, Directorate General of Shipping đã khuyến nghị các doanh nghiệp cung ứng thuyền viên tạm thời hạn chế điều động nhân sự đến khu vực Vùng Vịnh và vùng biển lân cận Eo biển Hormuz cho đến khi tình hình ổn định hơn.
Các hoạt động thay đổi thuyền viên khẩn cấp chỉ nên được thực hiện trên cơ sở tự nguyện và sau khi đã đánh giá đầy đủ các yếu tố rủi ro liên quan.